سکوت سنگین

من گرفتار سنگینی سکوتی هستم که گویا قبل از هر فریادی لازم است

مفاهیم
ساعت ۱:۱٩ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٦ بهمن ۱۳۸۸   کلمات کلیدی: وبگردی

پرده اول

در علم منطق مبحثی هست به نام مفهوم که با معنی تحت­اللفظی مفهوم (معنی، ترجمه) متفاوت است. وقتی می­گوییم فلان عبارت، مفهوم دارد؛ یعنی می­توان از آن یک حکم و یک عبارت کلی­تر را درک کرد و فهمید. وقتی می­گوییم این عبارت مفهوم ندارد، یعنی جز معنای خودش، برداشت دیگری نمی­شود از آن کرد. بگذارید یک مثال بزنم:

پدری به فرزندش می­گوید با تلفن صحبت نکن تا بتوانم بخوابم. آیا پذیرفتنی است که فرزند با تلفن صحبت نکند، اما مثلا با صدای بلند موسیقی گوش دهد؟ و اگر پدر اعتراضی کرد، بگوید تو گفتی تلفن صحبت نکن، در مورد موسیقی تذکری ندادی؟! قطعا خیر. چون می­شود از این فرمایش پدر، درخواست یا دستور دیگری را برداشت کرد که یعنی سر و صدا نکن!

لذا می­گوییم این فرمایش پدر، مفهوم دارد.

مواردی هم هست که عبارات، مفهوم ندارند.

مثلا فرض کنید پدر بگوید برایم آب بیاور. از این دستور نمی­شود برداشت کرد که پدر مثلا نان هم خواسته. چنین مفهومی ندارد.

بحث مفاهیم، آثار زیادی در استنباط همه چیز و خصوصا استنباط احکام فقهی دارد. به طور خلاصه در این مورد بحث می­شود که کدام آیات قرآن و کدام فرمایشات پیغمبر صلی الله علیه و آله و ائمه معصومین علیهم السلام دارای مفهوم می­باشد تا از آن، حکم یا قاعده کلی تری را برداشت کرد. اینکه یک جمله مفهوم دارد یا نه، شرایط و نشانه­های مربوط به خودش را دارد که در همانجا بحث می­شود.

 

پرده دوم

اینها را گفتم که یک آیه قرآنی را با هم بررسی کنیم. خداوند می­فرماید:

وَلاَ تَسُبُّواْ الَّذِینَ یَدْعُونَ مِن دُونِ اللّهِ فَیَسُبُّواْ اللّهَ عَدْوًا بِغَیْرِ عِلْمٍ کَذَلِکَ زَیَّنَّا لِکُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ

چیزهایی را که آنان به جای الله می­خوانند، دشنام مدهید که آنان نیز، بی­هیچ دانشی، از روی کینه توزی به الله دشنام دهند اینچنین عمل هر قومی را در چشمشان آراسته ایم...

به نظر می­رسد در اینجا بتوانیم مفهومی را برداشت کنیم و به حکم کلی تری دست بیابیم. اینکه کاری نکنیم که کافران در نتیجه­ی آن، به خداوند متعال ناسزا بگویند. مثلا بت هایشان یا خودشان را استهزاء هم نکنیم. به آنها هیچ آسیبی نرسانیم. آنها را نزنیم. چه رسد به کشتن و غیره. کلا از هر کاری که باعث می شود کافران به خداوند دشنام دهند، پرهیز کنیم. اگر چنین کاری انجام دهیم، و خدای ناکرده کافری به خداوند دشنام دهد؛ علاوه بر آنکه او بابت دشنام دادن گناهکار است، ما نیز به خاطر زیر پا گذاشتن این فرمان الهی، خطاکاریم.

نکته جالب در این آیه­ی کریمه، قید به غیر علم است. یعنی قرآن هم قبول دارد که افراد کافر، به خاطر درجه پایین علمشان و نادانی و کم ایمانی است که به خداوند دشنام می­دهند.

 

پرده سوم این نوشته را در اینجا بخوانید!