سکوت سنگین

من گرفتار سنگینی سکوتی هستم که گویا قبل از هر فریادی لازم است

بازنشر ولایتعهدی
ساعت ۱٠:٢۸ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٢٧ مهر ۱۳۸٩   کلمات کلیدی: مذهبی

بررسی موقعیت های طرح اندیشه ی ولایتعهدی

 

موقعیت اول :

مامون هنگامی تصمیم گرفت خلافت مسلمین را به محلی که خداوند قرار داده است ، بازگرداند که خود در شرایطی کاملا بحرانی قرار داشت . سپاه و لشکریان او رو به هزیمت گذاشته بودند و هرثمة بن اعین گریخته بود . مرکز حکومت او ؛ خراسان توسط صاحب السریر تهدید می شد و عیسی بن ماهان سردار سپاه امین به قصد دستگیری او عازم بود ، تا وی را به بغداد نزد خلیفه ببرد .

خاستگاه مامون در این زمان بنا بر اعتراف و اقرار خود صادقانه به نظر می رسد .

 

موقعیت دوم :

بعد از کشته شدن امین در محرم سال 198 هجری و بازگشت قدرت به مامون ، فضل بن سهل ، عهد و تصمیم مامون را یاد آور می شود . فضل خواست که خلافت را از عباسیان بگرداند و به علویان منتقل سازد .

بی شک مامون در این زمان در شرایط اولیه ی خود قرار نداشت ریال زیرا عامل تهدید کننده ی حیات و قدرت سیاسی او از میان رفته بود ، اگرچه سایر عوامل تهدید کننده همچنان پابرجا بودند مانند خیزش علویان که همچون آتش زیر خاکستر کانون های قیام را در پهنه ی قلمرو غربی حکومت وی گرم می کرد و البته خاندان عباسی که اختلافات دیرینه ای با مامون داشتند و متعصبان آنان هیچگاه او را یک عباسی اصیل ندانسته بلکه او را تنها یک کنیز زاده به حسای می آوردند . و همچنین کشتن امین و خشم زبیده همسر هارون الرشید .

این حوادث به همان اندازه که از اعتبار بنی عباس می کاست بر مهر و علاقه ی مردم نسبت به خاندان علی بن ابی طالب می افزود و بناچار مامون بقای حکومت خویش را تنها در حمایت از علویان دید و در چنین طوفانی نزدیکی به علی بن موسی الرضا تنها راه نجات و یگانه روزن امید او بود .

خاستگاه مامون در این مرحله فقط حفظ حیات خلافت خویش بود و صداقتی که در مرحله اول وجود داشت اینجا به چشم نمی خورد .

موقعیت سوم :

مامون در زیر لوای اقتدار معنوی علی بن موسی الرضا به خود و حکومتش مشروعیت می بخشد . این اعتبار علاوه بر استحکام پایه های حکومت مامون ضعف هویتی او را جبران می کرد .

اتخاذ سیاست های درست و به جای علی بن موسی اهداف مامون را نقش بر آب کرد و مسئله ولایتعهدی به شکست انجامید . هدف علی بن موسی همواره اثبات حقانیت ولایت و امامت خاندانش بود آن چنان که در طول مسیر سفرش از مدینه به مرو شاهدش بودیم . حادثه ی نیشابور و حدیث سلسلة الذهب و بیانیه ی امام در پشت عهدنامه ولایتعهدی از جمله صریحترین مواضع علی بن موسی است .

در چنین شرایطی مامون برای نزدیک شدن به عباسیان باید از موضع گذشته ی خود باز می گشت و مهم ترین مانع ولیعهدی بود که از خاندان علویان بود و در انجام این کار چاره ای نداشت جز توسل به شیوه ی نیاکان خود ، و با طرح توطئه ای پنهانی علی بن موسی را به شهادت رساند و با شرکت در مراسم تشییع پیکر آن حضرت و مجالس سوگواری ردپای خود را در این حادثه پاک می کرد .

وی سرانجام آخرین حلقه ی اتصالش به علویان را که لباس سبز بود گشود و با بیرون کردن آن از تن برای همیشه لباس سیاه پوشید .

 

منبع :

کتاب جغرافیای تاریخی هجرت امام رضا علیه السلام از مدینه تا مرو

نوشته ی جلیل عرفان منش