سکوت سنگین

من گرفتار سنگینی سکوتی هستم که گویا قبل از هر فریادی لازم است

طلب علم
ساعت ۱٢:٠٢ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٦ بهمن ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

اگر مذکر (واعظ) باشی حافظ باش و یاد بسیار گیر (بسیار چیزها به خاطر سپار) ... بر سر کرسی به هر چه خواهی دعوی بکن که آن جا سایل (پرسنده) باشد و مجیب (جواب دهنده) کس نبود. و تو زفان (زبان) فصیح کن و چنان دان که آن مجلسیان تو همه بهایم (چارپایان) اند...مادام مستمع را نگر، اگر مستمع نکته خواهد نکته گوی و اگر فسانه خواهد فسانه گوی که ندانی که عام خریدار چه باشند

و چون قبول افتاد باک مدار، بترین (بدترین) سخنی به بهترین همی فروش که به وقت قبول بخرند لکن اندر قبول دایم با ترس باش که خصم مذکر از در قبول پدید آید. (نخست از راه قبول سخن تو وارد مناظره می شود)

...

و هر سؤالی که از تو پرسند آن را که دانی جواب ده و آن را که ندانی بگوی که: چنین مساله نه سر کرسی را بود (مناسب منبر نیست) به خانه آی تا به خانه جواب دهم که خود کسی به خانه نیاید بدان سبب.

و اگر تعمد کنند و بسیار نویسند رقعه را بدر (نامه را پاره کن) و بگوی که: این مسأله ملحدان است و زندیقان است، سایل این مسأله زندیق است. همه بگویند که: لعنت بر ملحدان باد و زندیقان که دیگر آن مسأله از تو کس نیارد پرسیدن.

نقل از گزیده #قابوس_نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی - باب سی و یکم در طالب علمی و فقیهی و قضا صفحه 185


 
دست خالی
ساعت ٢:۳٢ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٢٠ بهمن ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

ذوالقرنین رحمه الله چون گرد عالم برگشت و همه جهان را مسخر خویش گردانید، بازگشت و قصد خانه خویش کرد.

چون فرمان یافت (درگذشت) در وصیت گفت :

مرا در تابوتی نهید و تابوت را سوراخ کنید و دست من از آن سوراخ بیرون کنید کف گشاده، و همچنان همی برید تا مردمان همی بینند که اگر چه همه جهان بستدیم دست تهی همی رویم.

دگر گفت :

مادر مرا بگویید که اگر خواهی که روان من از تو شادمانه باشد غم من با کسی خور که او را عزیزی نمرده باشد یا با کسی که او نخواهد مرد.

نقل از گزیده #قابوس_نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی - باب بیست و نهم در اندیشه کردن از دشمن صفحه 169


 
فخرالدوله
ساعت ٦:٠٠ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٢٩ دی ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

وقتی به ری زنی پادشاه بود به لقب سیده گفتندی. زنی بود ملک زاده و عفیفه و زاهده و کافیه (با کفایت).

زن فخرالدوله بود.

چون فخرالدوله فرمان یافت (درگذشت) وی را پسری بود کوچک، نام پادشاهی بر وی نهادند و خود پادشاهی همی راند سی و اند سال...

سلطان محمود به ری رسولی فرستاد و گفت :

باید که خطبه بر من کنی و زر به نام من زنی و خراج بپذیری و اگر نه من بیایم و ری بستانم و تو را نیست گردانم.

و تهدید بسیار کرد.

و چون رسول بیامد و نامه بداد و پیام بگزارد، سیده گفت :

بگوی سلطان محمود را تا شوی من فخرالدوله زنده بود این اندیشه همی بود که مگر تو را این رای افتد و قصد ری کنی. چون فرمان یافت و شغل به من افتاد اندیشه از دل من برخاست، گفتم:

محمود پادشاهی عاقل است داند که چون او ملکی را به جنگ زنی نباید آمدن.

اکنون اگر بیایی خدای عزوجل داند که من نخواهم گریخت و جنگ را ایستاده ام. از بهر آن که از دو بیرون نباشد:

از دو لشکر یکی شکسته شود. (شکست بخورد)

اگر من تو را بشکنم به همه حال به همه عالم نامه نویسم که سلطانی را شکستم که صد پادشاه را شکسته است

و اگر تو مرا بشکنی چه توانی نبشت؟

گویی: زنی را شکستم! تو را نه فتحنامه رسد و نه شعر فتح که شکستن زنی بس فتحی نباشد.

نقل از گزیده #قابوس_نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی - باب بیست و نهم در اندیشه کردن از دشمن صفحه 166

 


 
امید دوستان
ساعت ۱٢:٠۱ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٢٢ دی ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

بر دوستان به امید دل مبند که من دوستان بسیار دارم.

دوست خاصه خویش خود باش و از پیش و پس خویشتن خود نگر و بر اعتماد دوستان از خویشتن غافل مباش چه اگر هزار دوست باشد تو را، از تو دوستر تو را کس نبود...

و دوستى که دشمن تو را دشمن ندارد وی را جز آشنای خویش مخوان چه آن کس آشنا بود نه دوست

و با دوستان در وقت گله همچنان باش که در وقت خشنودى.

نقل از گزیده #قابوس_نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی - باب بیست و هشتم در آیین دوست گرفتن


 
دوست
ساعت ۱٢:٤٠ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱ دی ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

با بی خردان هرگز دوستی مکن که دوست بی خرد از دشمن بخرد بتر بود که دوست بی خرد با دوست از بدی آن کند که صد دشمن با خرد با دشمن نکند

و دوستی با مردم هنری (با هنر) و نیک عهد و نیک محضر (خوش معاشرت) دار تا تو نیز بدان هنرها معروف و ستوده شوی که آن دوستان تو بدان معروف و ستوده باشند.

نقل از گزیده #قابوس_نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی - باب بیست و هشتم در آیین دوست گرفتن

 


 
ادب، درس روزگار
ساعت ٩:٠٩ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱٧ آذر ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

نان فرزند ادب آموختن دان و فرهنگ دانستن.

اگرچه بدروز (تیره روز) فرزندی بود تو بدان منگر، شرط پدری بجای آر و اندر ادب آموختن وی تقصیر مکن هرچند که اگر هیچ مایه خرد ندارد اگر تو ادب آموزی و اگر نیاموزی خود روزگار بیاموزد،

چنان که گفته اند:

من لم یودبه والداه أدبه اللیل و النهار ( هرکس را پدر و مادرش ادب نکند روزگار ادبش خواهد کرد)

نقل از گزیده #قابوس_نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی - باب بیست و هفتم در حق فرزند و حق شناختن صفحه 150


 
میراث بزرگان
ساعت ۱٢:٢٠ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱٠ آذر ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

باید که هرچه آموختنی باشد از فضل و هنر فرزند را همه بیاموزی تا حق پدری و شفقت پدری بجای آورده باشی که از حوادث عالم ایمن نتوان بود و نتوان دانست که بر سر مردمان چه گذرد.

هر هنری و فضلی روزی بکار آید پس در فضل و هنر آموختن تقصیر نباید کردن.

و در هر علمی که مر او را آموزی اگر معلمان از بهر تعلیم مردم او را بزنند شفقت مبر، بگذار تا بزنند که کودک علم و ادب و هنر به چوب آموزد نه بطبع خویش.

اما اگر بی ادبی کند و تو از وی در خشم شوی، به دست خویش وی را مزن، به معلمانش بترسان و ادب کردن ایشان را فرمای کردن تا کینه تو اندر دل وی نماند اما با وی همیشه صبور باش تا تو را خوار نگیرد (کوچک شمردن) و دایم از تو ترسان بود، و درم و زر و آرزویی که وی را باید از وی باز مدار تا از بهر درم مرگ تو را نخواهد از بهر میراث.

نقل از گزیده #قابوس_نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی - باب بیست و هفتم در حق فرزند و حق شناختن صفحه 150


 
مردمداری
ساعت ٥:٥٥ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٦ آبان ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

با مردمان کوی و محلت نیکو باش

و بیماران را به پرسیدن رو

و خداوند عزیه (صاحب عزا) را به تعزیت رو

و مرده را به جنازه رو

و به هر شغل که همسرایه (همسایه) را باشد با وی موافقت کن.

اگر شادی بود با همسرایه هم موافقت کن و بطاقت خویش هدیه فرست یا خوردنی یا داشتنی تا محتشم ترین کوی تو باشی.

نقل از گزیده قابوس نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی - باب بیست و چهارم در خریدن ضیاع و عقار صفحه 142


 
خیاط و کوزه
ساعت ۱٢:۱٢ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱٩ آبان ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

 

به شهر مرو درزیی (خیاط/دوزنده) بود بر در دروازه گورستان دکان داشت؛ و کوزه ای در میخی آویخته بود و هوس آنش داشتی که هر جنازه ای که از آن شهر بیرون بردندی وی سنگی اندر آن کوزه افگندی و هر ماهی حساب آن سنگ ها بکردی که چند کس را بردند و باز کوزه تهی کردی و سنگ همی در افگندی تا ماهی دیگر.

تا روزگار برآمد.

از قضا درزی بمرد.

مردی بطلب درزی آمد و خبر مرگ درزی نداشت.

در دوکانش بسته دید.

همسایه را پرسید که:

این درزی کجاست که حاضر نیست؟

همسایه گفت :

درزی نیز در کوزه افتاد.

نقل از گزیده قابوس نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی صفحه 68


 
همه چیز دان
ساعت ٩:٤٠ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٥ آبان ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

به روزگار خسرو، اندر وقت وزارت بزرجمهر، رسولی (سفیری) آمد از روم.

خسرو بنشست چنان که رسم ملوک عجم بود و رسول را بارداد.

وی را با رسول بارنامه همی بایست کند (بارنامه کردن=لاف زدن) به بزرجمهر

یعنی که مرا چنین وزیری است.

پیش رسول با وزیر گفت:

ای فلان همه چیز در عالم تو دانی؟

 بزرجمهر گفت:

نه، ای خدایگان.

خسرو از آن طیره (خشمگین) شد و از رسول خجل گشت.

پرسید که:

همه چیز پس که داند؟

بزرجمهر گفت:

همه چیز همگان دانند و همگان هنوز از مادر نزاده اند.

نقل از گزیده قابوس نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی


 
قدرشناسی
ساعت ۱٢:٠۱ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱٢ آبان ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

کردار نیک را ناسپاس مباش و فراموش مکن

و نیازمند خود را به سر باز مزن (آزار مده) که وی را رنج نیازمندی بس است...

و بی سپاس و زیان کار مباش که ثمره زیان کاری رنج مندی بود

و ثمره رنج نیازمندی بود

و ثمره نیازمندی فرومایگی.

نقل از گزیده #قابوس_نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی


 
نیکنام
ساعت ٤:۱٦ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢۸ مهر ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

 

نادان را مردم مدان

و دانای بی هنر را دانا مشمر

و پرهیزگار بی دانش را زاهد مدان

و با مردم نادان صحبت مکن

خاصه با نادانی که پندارد که داناست

و بر جهل خرسند مشو

و صحبت جز با مردم نیک نام مکن که از صحبت نیکان، مرد نیک نام شود.

 

نقل از گزیده قابوس نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی


 
دانایی
ساعت ۱٢:۱٢ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٢۱ مهر ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

در هر وقت و در هر حال که باشی چنان باش که یک ساعت از تو درنگذرد تا دانشی نیاموزی و اگر در آن وقت دانایی حاضر نباشد از نادانی بیاموز که دانش از نادان نیز بباید آموخت از آن که هر هنگام که به چشم دل در نادان نگری و بصارت عقل بر وی گماریآنچه تو را از وی ناپسندیده آید دانی که نباید کرد.

نقل از گزیده قابوس نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی


 
منفعت سنجی
ساعت ۱٢:۱٢ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱٤ مهر ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

به هنر و خرد مردمان نگاه همی کن؛

اگر از بی هنری و بی خردی نان و نام به دست توانی آوردن پس بی‌هنر و بی‌خرد باش

و اگر نه هنر آموز و از آموختن و شنیدن سخن ننگ مدار تا از ننگ رسته باشی

و اندر نگر به عیب و هنر مردمان که نفع و ضَرّ ایشان از چیست؟

و سود و زیان ایشان تا کجاست؟

آنگه منفعت خویش از میان بجوی.

 نقل از گزیده قابوس نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی


 
هراس از بیگانه
ساعت ۱٢:٤۱ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٧ مهر ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

اگر از بیگانه ناایمن شوی

به مقدار ناایمنی، زود خویشتن را از او ایمن گردان،

و بر ناایمنی به گمان امن مباش که زهر خوردن به گمان نه از دانایی بود.

 نقل از گزیده قابوس نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی


 
کردار خوب
ساعت ٧:٠۳ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۳۱ شهریور ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

بر نیک کرده (کردار خوب) پشیمان مباش که جزای نیک و بد هم اندر جهان به تو رسد پیش از آن که به جای دیگر روی

و چون تو با کسی خوبی کنی بنگر که در وقت خوبی کردن همچندان (همان قدر) راحت که بدان کس رسد، در دل تو خوشی و راحت پدید آید

و اگر با کسی بدی کنی به چندان رنج که بدو رسیده باشد بنگر تا بر دل تو چه ضجرت و گرانی (ناراحتی) برسد،

از تو خود بر کسی بد نیاید چون حقیقت بی ضجرت (ملال) تو رنج از تو به کس نرسد و بی خوشی تو راحت از تو به کس نرسد... پس تا بتوانی نیکی از کس دریغ مدار که نیکی یک روز بر دهد.

نقل از گزیده قابوس نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی


 
پند قابوس نامه
ساعت ۱٢:۱٢ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٢٤ شهریور ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

به غم مردمان شادی مکن تا مردمان نیز به غم تو شادی نکنند.

دادْ دِه تا دادْ یابی.

خوبْ گوی تا خوبْ شنوی.

و اندر شورستان تخم مکار که برندهد و رنج بیهوده بُوَد، یعنی که با مردمانِ ناسپاسْ مردمی کردن چون تخم بود که به شورستان افگنی.

نقل از گزیده قابوس نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی


 
حرمت والدین
ساعت ۱٢:٠٢ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱٧ شهریور ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

 

کمتر حرمت پدر و مادر آن است که هر دو واسطه‌اند میان تو و آفریدگار تو، پس چندان که آفریدگار خود را و خود را حرمت داری واسطه را نیز درخور او باید داشت...

پس حق پدر و مادر اگر از روی دین ننگری از روی مردمی (انسانیت) و خرد بنگر که پدر و مادر مُنْبِت (رستنگاه) نیکی و اصل پرورش نفس تو اند و چون در حق ایشان مقصر باشی چنان نماید که تو سزای هیچ نیکی نباشی که آن کس که حقْ شناسِ نیکیِ اصل نباشد نیکی فرع را هم حق نداند، و با ناسپاسان نیکی کردن از خیرگی بود.

نقل از گزیده قابوس نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی صفحه 25


 
صدقه
ساعت ۱٢:۱٠ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱٠ شهریور ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

 

صدقه اگرچه فریضه نیست، در مروت و مردمی است، چندان که می‌توانی همی ده و تقصیر مکن (کوتاهی نکن) که مردمِ صدقه دِه، پیوسته در امن خدای تعالی باشند و ایمنی از خدای تعالی بغنیمت باید داشت.

نقل از گزیده قابوس_نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی


 
قابوس نامه 2
ساعت ۱٢:٤٠ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۳ شهریور ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

 

آگاه باش ای پسر که روز رفتن من، نزدیک است و آمدن تو بر اثر (به دنبال) من زود باشد.

چه امروز تا در این سرای سپنجی (دنیای فانی) باید که برکار باشی و زادی و پرورشی را که سرای جاودان را شاید برداری و سرای جاودانی برتر از سرای سپنجی است و زاد او از این سرای باید جست که این جهان چون کشتزاری است که از او کاری و از او دِرَوی (درو کنی) از بد و نیک؛ و کس دِروده خویش در کشتزار نخورد بلکه در آبادانی (خانه و قرارگاه) خورد و آبادانی این سرای، سرای باقی است.

نقل از گزیده #قابوس_نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی


 
پند شنیدن
ساعت ۱:٢٦ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٢٧ امرداد ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

تا پیش از آن که دست زمانه تو را نرم کند، تو خود به چشمِ عقل در [سخن] من نگری، فزونی یابی و نیکْ نامی در دو جهان، و مبادا که دل تو از کاربستنْ باز ماند که ... اگر تو از گفتار من بهره نیکی نجویی، جویندگان دیگر باشند که شنودن و کاربستن نیکی غنیمت دارند. و اگر چه سرشت روزگار بر آن است که هیچ پسر، پند پدر خویش را کاربند نباشد.

نقل از گزیده #قابوس_نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی


 
قابوس‌نامه
ساعت ۱٢:٠٢ ‎ق.ظ روز دوشنبه ٢٦ امرداد ۱۳٩٤   کلمات کلیدی: قابوس‌نامه

قابوس نامه اثر مشهور عنصرالمعالی کیکاوس کتابی است که در سال 475 هجری نوشته شده و در میان آثار زبان فارسی ارزشی خاص دارد.

این کتاب به تعبیر شادروان ملک الشعرای بهار به منزله مجموعه ای است از تمدن اسلامی پیش از مغول.

عنصرالمعالی کیکاوس از آل زیار بود.

پدرانش در نواحی شمالی ایران، گرگان، طبرستان، گیلان، ری و جبال سال ها حکومت و امارت داشتند...

آنچه اثر وی را امتیازی خاص می بخشد صداقت و صراحت لهجه اوست در کتاب قابوس نامه.

عنصرالمعالی این کتاب را به صورت پندنامه ای برای فرزندش گیلان شاه نوشته و همین صفت بارز یعنی صمیمیت و صداقت نویسنده اصالتی برجسته و ممتاز به کتاب بخشیده است به طوری که نوشته های او را می توان سخنی شمرد از دل برخاسته و هم بدین سبب است که بر دل می نشیند.

 نقل از مقدمه گزیده #قابوس_نامه عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر به کوشش غلامحسین یوسفی نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی